เครนสนาม (Gantry Crane)

Gantry Crane คืออะไร? เครนสนามสำหรับงานยกในพื้นที่กว้าง

Gantry Crane หรือ เครนสนาม คือ เครนที่มีคานหลักพาดอยู่บนขารองรับสองด้าน ใช้สำหรับยก ลด และเคลื่อนย้ายวัสดุหรือชิ้นงานที่มีน้ำหนักมากภายในพื้นที่กว้าง เครนชนิดนี้สามารถออกแบบให้วิ่งบนรางพื้น หรือติดตั้งเป็นระบบเคลื่อนที่ตามลักษณะหน้างาน จึงเหมาะกับลานผลิต โกดัง ลานจัดเก็บสินค้า งานประกอบชิ้นส่วนขนาดใหญ่ ท่าเรือ และพื้นที่กลางแจ้งที่ไม่มีโครงสร้างอาคารสำหรับรองรับเครนเหนือศีรษะ

จุดเด่นของเครนสนามคือสามารถครอบคลุมพื้นที่ยกได้กว้าง โดยไม่จำเป็นต้องติดตั้งรางวิ่งไว้บนคานอาคารเหมือนเครนเหนือศีรษะ ระบบรอกจะเคลื่อนที่บนคานเครนเพื่อยกและลดโหลด ส่วนตัวเครนจะเคลื่อนที่ตามแนวรางหรือฐานล้อ ทำให้สามารถขนย้ายชิ้นงานไปยังตำแหน่งต่าง ๆ ได้อย่างเป็นระบบ

การเลือก Gantry Crane ควรพิจารณาพิกัดน้ำหนักยก ขนาดและจุดศูนย์ถ่วงของชิ้นงาน ระยะ Span หรือความกว้างระหว่างขาเครน ความสูงยก ระยะวิ่ง สภาพพื้นหรือราง ความถี่ในการใช้งาน รวมถึงสภาพแวดล้อม เช่น ลม ฝุ่น ความชื้น หรือพื้นที่กลางแจ้ง เพื่อให้เครนรองรับงานได้อย่างปลอดภัยและเหมาะสมกับการใช้งานจริง

ส่วนประกอบของเครนสนาม

เครนสนามแต่ละรุ่นอาจมีรายละเอียดต่างกันตามพิกัดน้ำหนักและรูปแบบการติดตั้ง แต่โดยทั่วไปจะประกอบด้วยส่วนสำคัญดังต่อไปนี้

โครงสร้างขา: เป็นโครงสร้างรองรับคานหลัก ระบบรอก และน้ำหนักของโหลด โดยมีทั้งแบบขาสูงสองด้าน และแบบ Semi Gantry ที่มีขารองรับเพียงด้านเดียว

คานหลัก: เป็นคานที่พาดระหว่างขาเครน ทำหน้าที่รองรับรอกและชุดเคลื่อนที่ของรอก อาจออกแบบเป็นคานเดี่ยวหรือคานคู่ตามน้ำหนักยก ระยะ Span และความต้องการใช้งาน

รอก: เป็นชุดอุปกรณ์สำหรับยกและลดชิ้นงาน อาจเป็นรอกโซ่ไฟฟ้าหรือรอกสลิงไฟฟ้า โดยเลือกใช้ตามพิกัดน้ำหนักยก ความสูงยก และความถี่ในการทำงาน

กลไกการยก: ทำหน้าที่ยกและลดโหลดผ่านระบบมอเตอร์ ชุดส่งกำลัง ดรัมลวดสลิงหรือโซ่ ตะขอ และระบบเบรก

มอเตอร์และชุดขับเคลื่อน: ใช้ขับเคลื่อนการยก การวิ่งของรอกบนคาน และการเคลื่อนที่ของตัวเครนตามแนวรางหรือฐานล้อ

ระบบควบคุม: ใช้ควบคุมการยก ลด และเคลื่อนที่ของเครน อาจเป็นปุ่มกดแขวน รีโมตคอนโทรล หรือตู้ควบคุมที่ออกแบบตามสภาพการทำงาน

ชุดล้อ: ใช้สำหรับเครนสนามที่เคลื่อนที่บนล้อหรือวิ่งบนราง ทำหน้าที่รับน้ำหนักและทำให้เครนเคลื่อนที่ตามแนวที่กำหนด

รางวิ่ง: เป็นแนวรางพื้นสำหรับเครนชนิด Rail Mounted Gantry Crane ซึ่งช่วยกำหนดเส้นทางการเคลื่อนที่ของเครนให้มีความมั่นคงและควบคุมได้

การทำงานของเครนสนาม

Gantry Crane ทำงานด้วยการใช้รอกยกชิ้นงานในแนวดิ่ง จากนั้นรอกสามารถเคลื่อนที่ไปตามคานหลักเพื่อจัดตำแหน่งโหลดในแนวขวาง ขณะที่ตัวเครนเคลื่อนที่ไปตามรางพื้นหรือฐานล้อในแนวยาว จึงสามารถเคลื่อนย้ายชิ้นงานได้ครอบคลุมหลายทิศทางภายในพื้นที่ทำงาน

ผู้ปฏิบัติงานควรควบคุมเครนตามคู่มือและพิกัดน้ำหนักที่กำหนด ตรวจสอบการเกี่ยวจับชิ้นงาน ความสมดุลของโหลด สภาพตะขอ สลิงหรือโซ่ ระบบเบรก และพื้นที่ใต้แนวยกก่อนเริ่มงานทุกครั้ง ไม่ควรให้บุคคลอยู่ใต้โหลดแขวนลอย และควรหยุดใช้งานทันทีเมื่อพบเสียง การสั่น หรือการทำงานผิดปกติ

การใช้งานเครนสนาม

เครนสนามเหมาะกับงานยกที่ต้องครอบคลุมพื้นที่กว้างและไม่มีโครงสร้างอาคารสำหรับติดตั้งระบบเครนเหนือศีรษะ ตัวอย่างการใช้งานที่พบได้บ่อย ได้แก่

งานลานผลิตและลานจัดเก็บสินค้า: ใช้ยกเหล็ก โครงสร้างโลหะ เครื่องจักร พาเลทขนาดใหญ่ หรือชิ้นงานสำเร็จรูปในลานกลางแจ้ง

งานคลังสินค้าและจุดโหลดสินค้า: ใช้เคลื่อนย้ายวัสดุระหว่างพื้นที่จัดเก็บ จุดรับสินค้า รถบรรทุก และจุดเตรียมส่ง

งานก่อสร้างและประกอบโครงสร้าง: ใช้ยกชิ้นส่วนโครงสร้างเหล็ก คอนกรีตสำเร็จรูป หรืออุปกรณ์ขนาดใหญ่ภายในพื้นที่ทำงานที่กำหนด

งานอุตสาหกรรม: ใช้ยกชิ้นส่วนเครื่องจักร วัตถุดิบ แม่พิมพ์ ถัง หรือสินค้าสำเร็จรูปในพื้นที่ผลิตและพื้นที่ภายนอกอาคาร

งานท่าเรือและลานตู้สินค้า: ระบบ Gantry Crane ขนาดใหญ่สามารถใช้ในงานยกและจัดการตู้คอนเทนเนอร์ตามการออกแบบเฉพาะทาง ซึ่งต้องคำนึงถึงพิกัดน้ำหนัก การควบคุม และมาตรการความปลอดภัยของหน้างานอย่างละเอียด

ข้อดีของเครนสนาม

เครนสนามมีข้อดีที่ทำให้เหมาะกับหลายอุตสาหกรรม แต่ควรเลือกขนาดและรูปแบบให้เหมาะกับการใช้งานจริง

รองรับงานยกหนัก: สามารถออกแบบพิกัดน้ำหนักยกให้เหมาะกับวัสดุ เครื่องจักร หรือชิ้นงานขนาดใหญ่ได้

ครอบคลุมพื้นที่กว้าง: เหมาะกับลานผลิต ลานจัดเก็บ และพื้นที่กลางแจ้งที่ต้องเคลื่อนย้ายชิ้นงานหลายตำแหน่ง

ไม่พึ่งพาโครงสร้างอาคาร: เครนชนิดขาสูงรองรับน้ำหนักผ่านโครงสร้างของตนเองและรางพื้นหรือฐานล้อ จึงเหมาะกับพื้นที่ที่ไม่มีคานอาคารรองรับเครนเหนือศีรษะ

เลือกการควบคุมได้ตามงาน: สามารถเลือกใช้ปุ่มกดแขวน รีโมตคอนโทรล หรือระบบควบคุมอื่นตามรูปแบบการใช้งานและมาตรการความปลอดภัยของหน้างาน

ปรับสเปกตามพื้นที่ได้: สามารถออกแบบพิกัดน้ำหนัก ระยะ Span ความสูงยก ความยาวราง และอุปกรณ์เสริมให้สอดคล้องกับกระบวนการทำงาน

การออกแบบและติดตั้งเครนสนาม

การออกแบบเครนสนามควรเริ่มจากการสำรวจพื้นที่และวิเคราะห์ลักษณะงานจริง เช่น น้ำหนักสูงสุดของชิ้นงาน ขนาดและจุดศูนย์ถ่วง ความสูงที่ต้องยก ระยะ Span ระยะทางวิ่ง ลักษณะพื้น ความเร็วลม สภาพแวดล้อม และความถี่ในการใช้งาน ข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการเลือกคาน โครงสร้างขา รอก ระบบขับเคลื่อน รางวิ่ง ระบบไฟฟ้า และอุปกรณ์ความปลอดภัย

งานติดตั้งควรดำเนินการโดยวิศวกรหรือทีมผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้แนวรางหรือพื้นรองรับมีความมั่นคง ระบบเครนประกอบและตั้งศูนย์อย่างเหมาะสม และมีการทดสอบระบบยก ระบบวิ่ง เบรก ลิมิตสวิตช์ ปุ่มหยุดฉุกเฉิน และอุปกรณ์ป้องกันก่อนเริ่มใช้งานจริง

นอกจากนี้ ควรวางแผนตรวจสอบและบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะตะขอ ลวดสลิงหรือโซ่ เบรก ชุดล้อ รางวิ่ง ชุดขับเคลื่อน ระบบไฟฟ้า และอุปกรณ์ควบคุม เพื่อช่วยให้เครนทำงานได้ต่อเนื่องและลดความเสี่ยงจากอุปกรณ์ชำรุด

ประเภทของ Gantry Crane

Gantry Crane มีหลายรูปแบบตามลักษณะโครงสร้าง พิกัดน้ำหนัก และพื้นที่ติดตั้ง โดยตัวอย่างประเภทที่นิยมใช้มีดังนี้

Semi Gantry Cranes เครนสนามขาสูงข้างเดียว

1. เครนสนามขาสูงข้างเดียว (Semi Gantry Cranes) สำหรับพื้นที่จำกัด

Semi Gantry Cranes หรือ เครนสนามขาสูงข้างเดียว เป็นเครนที่มีขารองรับด้านหนึ่งวิ่งบนรางพื้น ขณะที่อีกด้านของคานหลักวิ่งบนรางที่ติดตั้งกับเสา คาน หรือโครงสร้างอาคารที่ออกแบบไว้ จึงช่วยลดพื้นที่ที่ต้องใช้สำหรับขาเครน เหมาะกับพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านผังโรงงานหรือมีโครงสร้างเดิมบางส่วนรองรับอยู่แล้ว

เครนประเภทนี้สามารถออกแบบเป็นคานเดี่ยวหรือคานคู่ได้ตามพิกัดน้ำหนักยก ระยะ Span ความสูงยก และความถี่ในการใช้งาน เหมาะกับงานยกสินค้า ชิ้นส่วนเครื่องจักร วัตถุดิบ งานซ่อมบำรุง และพื้นที่รับ-ส่งสินค้าที่ต้องการเส้นทางยกชัดเจน

ข้อควรพิจารณาในการเลือก Semi Gantry Cranes

พิกัดน้ำหนักยก: เลือกให้รองรับน้ำหนักรวมของชิ้นงานและอุปกรณ์ช่วยยก

ระยะ Span และระยะวิ่ง: ต้องครอบคลุมพื้นที่ที่ต้องยกและเคลื่อนย้ายชิ้นงานจริง

ความสูงยก: ควรเพียงพอกับระดับการยก จุดวาง และระยะปลอดภัยใต้โครงสร้าง

โครงสร้างอาคาร: ต้องตรวจสอบกำลังรับน้ำหนักของราง คาน และจุดยึดด้านที่รองรับคานเครน

งบประมาณรวม: ควรประเมินทั้งตัวเครน รอก ราง ระบบไฟฟ้า งานโครงสร้าง และค่าติดตั้ง

Gantry Cranes Double Girder เครนสนามขาสูง 2 ข้าง แบบคานคู่

2. เครนสนามขาสูง 2 ข้าง แบบคานคู่ (Gantry Cranes Double Girder) สำหรับงานหนัก

เครนสนามขาสูง 2 ข้างแบบคานคู่ หรือ Gantry Cranes Double Girder เป็นเครนที่มีขารองรับสองด้านและคานหลักคู่ขนานกัน ชุดรอกหรือรถเข็นรอกจะวิ่งอยู่ระหว่างหรือบนคานตามรูปแบบการออกแบบ โครงสร้างคานคู่ช่วยรองรับงานที่มีพิกัดน้ำหนักสูง ระยะ Span กว้าง หรือความสูงยกมากกว่าระบบคานเดี่ยว

เหมาะกับงานยกเครื่องจักรขนาดใหญ่ โครงสร้างเหล็ก ถังหรือชิ้นงานอุตสาหกรรมขนาดหนัก งานลานผลิต งานประกอบขนาดใหญ่ และระบบยกในพื้นที่กว้างที่ต้องการความแข็งแรงของโครงสร้างสูง

ข้อควรพิจารณาในการเลือกเครนคานคู่

พิกัดน้ำหนักยก: ควรกำหนดจากน้ำหนักสูงสุดของชิ้นงาน รวมกับอุปกรณ์ช่วยยกทุกชิ้น

ระยะ Span: ยิ่งระยะกว้างมาก ยิ่งต้องออกแบบคานและขาเครนให้รองรับการโก่งตัวและแรงที่เกิดจากการเคลื่อนที่อย่างเหมาะสม

ความสูงยก: ควรพิจารณาระดับสูงสุดของชิ้นงาน ตะขอ และระยะปลอดภัยในพื้นที่ทำงาน

พื้นและรางวิ่ง: ต้องรองรับน้ำหนักล้อเครน น้ำหนักตัวเครน และน้ำหนักโหลดได้อย่างเหมาะสม

ระบบควบคุมและความปลอดภัย: ควรเลือกอุปกรณ์ควบคุม เบรก ลิมิตสวิตช์ ปุ่มหยุดฉุกเฉิน และอุปกรณ์ป้องกันตามความเสี่ยงของหน้างาน

Gantry Cranes Single Girder เครนสนามขาสูง 2 ข้าง แบบคานเดี่ยว

3. เครนสนามขาสูง 2 ข้าง แบบคานเดี่ยว (Gantry Cranes Single Girder) สำหรับงานยกทั่วไป

เครนสนามขาสูง 2 ข้างแบบคานเดี่ยว หรือ Gantry Cranes Single Girder มีโครงสร้างขารองรับสองด้านและคานหลักหนึ่งคาน โดยรอกไฟฟ้าจะวิ่งอยู่บนหรือใต้คานตามการออกแบบ เหมาะกับงานยกทั่วไปถึงงานระดับปานกลางในพื้นที่กว้าง เช่น ลานจัดเก็บสินค้า โกดัง งานผลิต งานประกอบ และการเคลื่อนย้ายวัสดุระหว่างจุดทำงาน

ข้อดีของเครนคานเดี่ยวคือโครงสร้างมีน้ำหนักน้อยกว่าระบบคานคู่ในหลายกรณี ติดตั้งได้คล่องตัว และสามารถออกแบบให้เหมาะกับพิกัดน้ำหนักและระยะใช้งานของหน้างานได้ อย่างไรก็ตาม ควรให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาความเหมาะสมของพิกัดน้ำหนัก ระยะ Span และความถี่การใช้งานก่อนเลือกใช้งาน

ข้อควรพิจารณาในการเลือกเครนคานเดี่ยว

พิกัดน้ำหนักยก: เลือกตามน้ำหนักชิ้นงานจริงรวมอุปกรณ์ช่วยยก

ขนาดพื้นที่: พิจารณาความกว้างระหว่างขาเครน ความยาวแนววิ่ง และพื้นที่ที่ต้องการให้รอกเข้าถึง

ความสูงยก: ต้องเหมาะกับจุดรับ-ส่งวัสดุ และไม่กระทบต่อสิ่งกีดขวางในพื้นที่

ลักษณะงาน: หากเป็นงานยกหนักมาก ใช้งานถี่ หรือมีระยะ Span กว้าง ควรให้วิศวกรประเมินว่าคานคู่เหมาะสมกว่าไหม

งบประมาณ: ควรเปรียบเทียบต้นทุนตัวเครน งานราง งานพื้น ระบบไฟฟ้า งานติดตั้ง และค่าบำรุงรักษาในระยะยาว

Mobile Crane ต่างจาก Gantry Crane อย่างไร?

4. เครนเคลื่อนที่ (Mobile Crane) สำหรับงานยกที่ต้องเปลี่ยนจุดปฏิบัติงาน

Mobile Crane หรือ เครนเคลื่อนที่ เป็นเครนอีกประเภทหนึ่งที่ต่างจาก Gantry Crane โดยทั่วไปติดตั้งบนรถบรรทุก รถเครน หรือตัวรถฐานล้อยาง และใช้บูมหรือแขนเครนในการยกชิ้นงาน เหมาะกับงานที่ต้องเดินทางไปยังหลายพื้นที่ งานยกติดตั้งเครื่องจักร งานก่อสร้าง งานสาธารณูปโภค งานซ่อมบำรุงภายนอก และงานยกชั่วคราวที่ไม่ต้องการติดตั้งระบบรางประจำ

แม้ Mobile Crane จะให้ความคล่องตัวสูง แต่ต้องประเมินสภาพพื้น พื้นที่กางขาค้ำยัน ระยะยื่นของบูม รัศมีการยก น้ำหนักยกตามระยะ ความสูงยก สิ่งกีดขวาง และแผนการยกอย่างรอบคอบ การเลือกใช้จึงต่างจาก Gantry Crane ที่เน้นการยกซ้ำในพื้นที่หรือเส้นทางที่กำหนดไว้

เปรียบเทียบ Gantry Crane แต่ละประเภท

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Gantry Crane

Gantry Crane คืออะไร?

Gantry Crane คือเครนที่มีคานหลักพาดบนขารองรับ ใช้ยกและเคลื่อนย้ายวัสดุหนักในพื้นที่กว้าง สามารถออกแบบให้วิ่งบนรางพื้นหรือฐานล้อ เหมาะกับลานผลิต โกดัง พื้นที่กลางแจ้ง และพื้นที่ที่ไม่มีโครงสร้างอาคารรองรับเครนเหนือศีรษะ

Gantry Crane กับ Overhead Crane ต่างกันอย่างไร?

Gantry Crane มีขารองรับน้ำหนักของตนเองและเคลื่อนที่บนรางพื้นหรือฐานล้อ ส่วน Overhead Crane ติดตั้งบนรางวิ่งเหนือพื้นที่ทำงานและอาศัยโครงสร้างอาคารหรือคานรางรองรับ จึงเหมาะกับข้อจำกัดพื้นที่และโครงสร้างที่ต่างกัน

ควรเลือก Gantry Crane แบบคานเดี่ยวหรือคานคู่?

เครนคานเดี่ยวมักเหมาะกับงานยกทั่วไปถึงงานปานกลาง ส่วนคานคู่เหมาะกับงานที่มีน้ำหนักมาก ระยะ Span กว้าง ความสูงยกมาก หรือมีความถี่ใช้งานสูง อย่างไรก็ตาม ควรประเมินจากสเปกหน้างานจริงโดยผู้เชี่ยวชาญ

Gantry Crane ต้องติดตั้งบนรางเสมอหรือไม่?

ไม่เสมอไป เครนสนามมีทั้งแบบวิ่งบนรางพื้นและแบบฐานล้อหรือ Rubber Tyred Gantry Crane การเลือกขึ้นอยู่กับน้ำหนักยก พื้นที่ใช้งาน เส้นทางเคลื่อนที่ ความต้องการความยืดหยุ่น และความสามารถของพื้นในการรองรับน้ำหนัก

ก่อนติดตั้งเครนสนามต้องเตรียมข้อมูลอะไรบ้าง?

ควรเตรียมน้ำหนักและขนาดชิ้นงาน ความสูงยก ระยะ Span ระยะเคลื่อนที่ ความถี่ใช้งาน ภาพหรือแผนผังหน้างาน สภาพพื้นหรือแนวราง ระบบไฟฟ้า และข้อจำกัดด้านสภาพแวดล้อม เพื่อให้สามารถออกแบบและเลือกสเปกเครนได้เหมาะสม

สรุป

Gantry Crane หรือเครนสนาม เป็นระบบเครนสำหรับยกและเคลื่อนย้ายวัสดุหนักในพื้นที่กว้าง โดยมีข้อได้เปรียบด้านการใช้งานในลานผลิต โกดัง และพื้นที่กลางแจ้งที่ไม่สามารถติดตั้งเครนเหนือศีรษะได้ เครนสามารถออกแบบได้หลายรูปแบบ เช่น Semi Gantry Crane, Gantry Crane แบบคานเดี่ยว และ Gantry Crane แบบคานคู่

การเลือกเครนสนามที่เหมาะสมควรพิจารณาน้ำหนักยก ระยะ Span ความสูงยก ระยะวิ่ง พื้นที่ติดตั้ง สภาพพื้นหรือราง ความถี่ในการใช้งาน และระบบความปลอดภัย การให้ผู้เชี่ยวชาญสำรวจหน้างานก่อนออกแบบและติดตั้งจะช่วยให้ระบบเครนรองรับงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ปลอดภัย และคุ้มค่าในระยะยาว

สนใจติดตั้งเครน ได้ทาง

บริษัท ฟอร์ช เครน ไฟฟ้า จำกัด
เลขที่ 111/4 หมู่ 11 ถ.เทพารักษ์ ต.บางปลา อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ 10540
Tel.084-755-5449
e-mail : fc@forcecrane.com